Om

_DSF0977.jpg
Fra denne stol skal opplysning spredes til kampens ildglød og seierens makt fra pol til pol skal motstander reddes i flokk og følge over til vår sak.

Norge er formet fra landets talerstoler. Ikke bare fra Stortingets talerstol. Norge er også formet fra hjemmesnekrede finerplater, 17-mai-pyntede paviljonger og arbeiderbevegelsens Folkets hus. Hva forteller Norges talerstoler om Det store vi? Hvilke talerstoler har formet oss? Hva sier talerstolenes estetikk om demokratiet vårt?

«Norges talerstoler» er en fotodokumentar om nasjonsbygging, demokrati og det frie ord. Talerstoler på losjer, folkets hus, lagsbruk, samfunnshus, bedehus og kommunehus har vært arenaer for de store ordene. Hvem er vi og hvor er vi på vei? Frihet, likhet og brorskap. Talerstoler over hele landet står igjen som tause vitner til talene som formet oss.

I det gamle Athen kunne flere tusen borgere ta plass i folkeforsamlingen og Herolden åpnet debatten med ropet: Hvem ønsker å adressere forsamlingen? Møtet var i gang og talerne gikk til talerstolen og la fram sine synspunkt.

Nå står mange av torgene og forsamlingshusene våre tomme. Store deler av ordskiftet foregår i sosiale medier og vi ser hverandre ikke lenger i øynene fra talerstolen. De digitale talerstolene er ofte ekkokamre hvor vi ikke lenger møter motforestillinger, men kun får bekreftet egne meninger.

Hvor går grensene for det frie ord? Finnes det norske talerstoler som bør forbys?

Norges Talerstoler en en fotodokumentar av Erlend Berge. Prosjektet er støttet av Fritt Ord og Kulturrådet. Har du tips til en talerstol som bør fotograferes? Send e-post til tips@norgestalerstoler.no

 
IMG_5248.jpg

Tekst av Tekst av Bjørn Ivar A. Voll/ Nynorsk pressekontor

HAN REISTE LAND OG STRAND RUNDT FOR Å FOTOGRAFERA BEDEHUS. NO HAR FOTOGRAF ERLEND BERGE FUNNE EIN NY TRADISJONSBERAR HAN VIL VISA FRAM.

– Eg har leita etter ein måte å fortelja historia om felleshusa våre på med eit stramt fotografisk blikk, seier Erlend Berge. 

Nyleg har han halde ei rekkje føredrag og utstillingar om det førre fotoprosjektet sitt. Arbeidet med å portrettera bedehus i Noreg førte Berge ut på ein om lag 16.000 kilometer lang turné i bubil. Han besøkte alle fylka i Noreg og dokumenterte ein kulturskatt som er i ferd med å bli borte. Resultatet blei ei fotoboka «Sjå, eg kjem snart!». 

OPPHØGDE OG SYMBOLTUNGE 
Denne gongen vil han fotografera talarstolar, den opphøgde staden talaren står på i større forsamlingar. Ideen kom i arbeidet med bedehusland-prosjektet, fortel fotografen. 

– Eg har fotografert ganske mange talarstolar og eg har blitt fasinert av kva dei talarstolane representerer, og kva dei blir i eit rom når det ikkje er folk til stades, fortel Berge. 

Han meiner ein einsam talarstol står der som ein person, som eit subjekt, som representerer ordet, ytringsfridomen, demokratiet og nasjonsbygginga. 

– Det har blitt bygt talarstolar for å formidla eit bodskap. Alle desse talarstolane som står rundt om i landet har vore med på å gjera Noreg til det det er, seier Berge. 

Til prosjektet « Norges talerstoler» har han fått støtte frå stiftinga Fritt Ord og Kulturrådet. 

PÅ TALARSTOLJAKT 

Berge er heilt i starten på prosjektet. Han har tatt eit par bilde, men leitar etter forsamlingshus som kan ha ein talarstol med ei historie. Han har mellom anna eit autosøk på finn.no på «talarstol». 

– Eg er spent på kva eg kjem til å finna. Det er det som er spanande med slike prosjekt at du kan komma deg på vegen og byrja å leita og finna ting du ikkje visste fanst. Eg trur mange av desse husa er litt gløymde. For å finna dei så treng ein jo tips frå folk, seier Berge. 

Prosjektet er definert som ei fotoforteljing om nasjonsbygging, ytringsfridom og demokrati, og fotografen innrømmer at det kan høyrast stort ut. For å illustrera tek han fram mobilen og viser eit bilde. Det viser ein liten, stram talarstol som står einsam i eit slite lokale. På veggen bak heng eit bilde av store norske forfattarar. 

– Eg trur ikkje nødvendigvis eg skal sjå etter dei openberre talarstolane, som den på Stortinget, men heller dei gløymde, dei rare og slitne som ein gong har hatt ein sentral plass i forteljinga om Noreg, forklarer Berge. 

PORTRETT AV EIN TALARSTOL 

Berge fortel at han vil ta bilde av talarstolen som om det var eit portrett av ein person og at rommet fortel like mykje som talarstolen. Han er tydleg på at det er eit fotografisk prosjekt. Det skal ikkje representera noko som helst, det er ikkje eit historieverk eller eit leksikon. 

– Det er ein fotograf si reise i talarstol-landet Noreg, seier Berge, som er interessert i alle type talarstolar. 

– Det treng ikkje vera i forsamlingshus. Alt som er overraskande, rart og som kan vekkja ei viss nysgjerrigheit er interessant, seier fotografen. 

Han ser for seg å fotografera ein del talarstolar på 1. mai og 17. mai, pynta med norske flag og bjørkeris. 

– Det kan til dømes vera heimesnikra talarstolar på traktortilhengarar eller pallar. Alt som fortel historia om det offentlege ordskiftet, seier fotografen. 

ORDSKIFTET HAR FLYTTA SEG 

For mange av desse talarstolane har ei sterk historie, meiner Berge. 

– Dei fortel ein del om Noreg. I dag skjer mykje av ordskiftet og debatten på sosiale medium, og det er ikkje like ofte folk samlast i eit rom og reiser seg opp bak ein talarstol og formildar noko, og ser folk i auga når du seier det. 

Han understrekar at det ikkje er slik at talarstolane forsvinn, men dei har ein annan posisjon og historia til talarstolane er ikkje fortalt på denne måten tidlegare. 

– Dei blei gjerne bygde for å formidla eit bodskap og det var gjerne synleg på talarstolen i teikn eller ord. Talarstolane kan ha høyrt til organisasjonar som ikkje har same posisjon i dag, men som ein gong var store og formande for korleis Noreg har blitt, seier Berge og nemner avhaldsrørsla, nynorskrørsla, arbeidarrørsla og ulike typar losjar i by og grend. 

Desse byane og grendene vil Berge besøka. Han ser for seg ein ny fototurné, men denne gongen fordelt over nokre år. Berge har inga hast med å fullføra. 

– Eg har lyst å halda i dette fotoprosjektet ei stund og sjå kva det kan bli, seier han.